Stratejik yapay zekâ projeleri

Akıllı Su Şebekesi Kayıp-Kaçak Tespit ve Optimizasyon Sistemi

Su kayıp kaçak tespiti, şebekeye verilen su ile faturalanan su arasındaki farkın nerede ve neden oluştuğunu bulan bir sistemdir. İzole alt bölgelerin debi ve basınç verisi, sayaç okumaları ve abone kayıtları birlikte okunur; fiziki sızıntı, kaçak bağlantı ve sayaç kaynaklı idari kayıp birbirinden ayrılır. Saha dinleme ekibi de sırayla bölge gezmek yerine en olası sokaklardan başlar.

K-23P-14P-30K-24K-13P-35V-47T-12T-30P-06Şema · Su Kayıp-Kaçak Tespiti
Kimin için
Su ve kanalizasyon idaresi, su işleri müdürlüğü, abone birimi
Temel veri
DMA giriş debisi, basınç, sayaç endeksi, abone ve iskân kaydı
Başlangıç
Debi ölçümü güvenilir 3-5 izole alt bölge
İnsan onayı
Kaçak tutanağı ve tahakkuk kararı abone biriminde

Kayıp oranı biliniyor, kaybın yeri bilinmiyor

Çoğu idare yıllık su dengesini çıkarır ve gelirsiz su oranını aşağı yukarı bilir. Zor olan, bu kaybın hangi bölgede, hangi hatta ya da hangi abonede oluştuğunu göstermektir. Depo çıkış debisi SCADA ekranında, el terminalinden gelen sayaç endeksleri abone sisteminde, kaçak tutanakları ise kontrol ekibinin klasörlerinde durur.

Dinleme ekibi de çoğunlukla şikâyet gelen sokağa ya da sıradaki bölgeye gider. Gece minimum debisi iki katına çıkmış bir alt bölge, yüzeye su çıkmadığı için haftalarca fark edilmeyebilir. Aynı dönemde aylardır aynı endeksi gösteren yüzlerce sayaç, okuma listesinde sıradan bir satır olarak kalır.

Bu sistem neler yapar?

  1. 01

    Alt bölge bazında su dengesi

    Her izole alt bölge için giren su, faturalanan tüketim ve faturalanmayan yetkili kullanım (park sulama, itfaiye, belediye binaları) aylık karşılaştırılır. Kaybın yoğunlaştığı bölgeler sıralı görünür.

  2. 02

    Gece minimum debi takibi

    Gece 02.00-04.00 arasındaki en düşük debi her gece hesaplanır ve bölgenin olağan seviyesiyle kıyaslanır. Ani sıçrama yeni bir patlağa, haftalara yayılan tırmanış büyüyen arka plan sızıntısına işaret eder.

  3. 03

    Duran, geri giden, az yazan sayaç

    Aylardır aynı endeksi gösteren, geriye giden ya da hane büyüklüğüne göre olağan dışı düşük tüketen sayaçlar ayrı listelenir. Sayaç yaşı ve markasıyla birlikte değişim önceliği önerilir.

  4. 04

    Kaçak bağlantı şüphesi

    İskânı olup su aboneliği bulunmayan binalar, kapatılmış aboneliğe rağmen tüketim izi taşıyan adresler ve inşaat suyu süresi dolmuş şantiyeler UAVT üzerinden eşleştirilir.

  5. 05

    Basınç yönetimi önerisi

    Gereğinden yüksek gece basıncı sızıntıyı büyütür. Sistem, kritik noktadaki asgari basınç korunarak basınç düşürücü vanaların gece ayarının indirilebileceği bölgeleri gerekçesiyle gösterir.

  6. 06

    Ajanın sınırı nerede?

    Ajan dinleme ekibinin haftalık rotasını önerir, sayaç değişim listesi ve kontrol iş emri taslağı hazırlar. Vana ayarına dokunmaz; kaçak tespiti, tutanak ve tahakkuk yetkili personelin işidir.

Nasıl çalışır?

Sistem, kurumunuzdaki kaynaklardan veriyi okur, yapay zekâ katmanında işler ve sonucu ilgili birimin kullandığı ekrana, rapora ya da bildirime dönüştürür.

Veri kaynakları

  • DMA giriş debimetreleri ve basınç kaydedicileri
  • SCADA depo, pompa ve vana verisi
  • Sayaç okuma endeksleri ve okuyucu notları
  • Abone, iskân ve UAVT adres kayıtları
  • Arıza, onarım ve kaçak tutanağı kayıtları
  • Akıllı ya da kartlı sayaç verisi (varsa)

Yapay zekâ katmanı

  • Bölge bazında su dengesi
  • Gece debisi ve basınç modeli
  • Sayaç ve abonelik anomali taraması

Çıktılar

  • Fiziki ve idari kaybı ayıran bölge listesi
  • Dinleme ekibi için haftalık rota
  • Sayaç değişim ve kontrol listesi
  • Basınç ayarı önerileri
  • Yıllık su kayıp raporu için tablolar
Sistem veriyi yalnız okur; vana ayarı, abonelik işlemi ve tutanak ilgili birimin onayıyla yapılır.

Ekranda ne görürsünüz?

Temsilî ekran: değerler örnek amaçlıdır, gerçek bir kurumun verisi değildir.

Yüzeye çıkmayan bir sızıntı nasıl bulunur?

  1. Salı 06.00

    Gece analizinde DMA-17’nin minimum debisi bir gecede 6,1’den 11,4 L/sn’ye çıkmış, gece basıncı da yaklaşık 0,4 bar düşmüş görünür. Bölgeden arıza ihbarı yoktur.

  2. Salı 08.30

    Ajan, bölgedeki vana manevralarını ve depo dolum kayıtlarını kontrol eder; artışı açıklayan bir işletme hareketi bulamaz. Şebeke şefine gerekçeli uyarı ve önerilen dinleme sırası gider.

  3. Salı 22.00

    Dinleme ekibi önerilen üç sokaktan başlar. İkinci sokakta yer mikrofonu ve korelatörle, servis bağlantısının ana hatta birleştiği noktada sızıntı sesi doğrulanır.

  4. Çarşamba

    Onarım yapılır. Ertesi gece minimum debi 6,4 L/sn’ye iner; olay kaydı onarım fotoğrafı ve ölçümle birlikte kapanır.

  5. 2. hafta

    Sızıntı polietilen servis bağlantısındaydı; bu bağlantı tipinin yaygın olduğu sokaklar sonraki rotada öne alınır.

Gelirsiz su neden tek bir sayı değildir?

Gelirsiz su, şebekeye verilen su ile faturalanan su arasındaki farktır. İçinde birbirinden çok farklı kalemler vardır ve her birinin çaresi başkadır. Hepsine “kaçak” demek, ekiplerin yanlış işe gönderilmesine yol açar.

BileşenÖrnekSistemin katkısı
Faturalanmayan yetkili tüketimPark sulama, itfaiye, belediye binalarıTahmin yerine ölçülmesi gereken noktaları listeler
İdari kayıp: sayaçDuran sayaç, yaşlı sayacın düşük debide eksik ölçmesiDeğişim önceliği ve gelir etkisi
İdari kayıp: yetkisiz kullanımKaçak bağlantı, mühür ihlali, süresi dolmuş inşaat suyuAdres bazında şüphe listesi
İdari kayıp: veriYanlış endeks girişi, tahakkuka geçmemiş abonelikOkuma ve tahakkuk tutarsızlıkları
Fiziki kayıpAna hat ve servis bağlantısı sızıntısı, depo taşmasıGece debisi ve basınçla bölge ve sokak önceliği

İzole alt bölgeler kurulmadan başlanabilir mi?

Kısmen. İdari kayıp tarafı, yani sayaç ve abonelik taraması, DMA olmadan da çalışır. Fiziki kaybın yerini daraltmak için ise en azından bölge girişlerinde güvenilir debi ölçümü gerekir. Başlangıç noktası mevcut duruma göre değişir:

  • Debi ölçümü yoksa sayaç ve abonelik taramasıyla başlanır, DMA sınırları ve debimetre noktaları için öneri haritası çıkarılır.
  • Yalnız depo çıkışlarında ölçüm varsa depo bölgesi ölçeğinde kaba bir gece debisi analizi yapılır.
  • DMA’lar kurulu ama verisi boşluklu ise önce debimetre ve iletişim arızaları raporlanır, çünkü eksik veri yanlış alarm üretir.

Hangi verilerle çalışır?

  • DMA giriş debimetreleri ve basınç kaydedicileri
  • SCADA depo seviyesi, pompa ve vana kayıtları
  • Sayaç okuma el terminali verisi ve okuyucu notları
  • Abone, sözleşme ve sayaç değişim kayıtları
  • UAVT adres kayıtları ve iskân bilgisi
  • Arıza, onarım ve dinleme ekibi raporları
  • Kaçak tutanakları ve mühür kayıtları
  • Akıllı ya da ön ödemeli kartlı sayaç verisi

Güvenlik, KVKK ve insan onayı

  • Abone adı ve T.C. kimlik numarası analiz ekranlarında görünmez; kimlik bilgisini yalnız yetkili abone personeli açar.
  • Kaçak şüphesi bir suçlama değildir. Saha kontrolü, tutanak ve tahakkuk mevcut prosedürle yürür; abonenin itiraz hakkı saklıdır.
  • Sistem SCADA’ya yalnız okuma erişimiyle bağlanır; vana, pompa ya da basınç ayarına komut göndermez.
  • Saatlik sayaç verisi hane düzenini izlemek için değil, kayıp tespiti için kullanılır; bu amaç aydınlatma metninde yazılır.
  • Her uyarı ve kullanıcı işlemi kayda geçer; veriler idarenin sunucusunda ya da Türkiye’deki bir veri merkezinde tutulur.

Nasıl devreye alınır?

Süreler, kurumun veri hazırlığına ve kapsamına göre değişir; aşağıdaki takvim tipik bir başlangıç planıdır ve ön görüşmeden sonra yazılı olarak netleştirilir.

  1. 013-4 hafta

    Su dengesi ve veri kontrolü

    Son 12 ayın giren ve faturalanan su verisi bölge bazında çıkarılır; debimetre boşlukları ve okuma tutarsızlıkları listelenir.

  2. 026-8 hafta

    Pilot alt bölgeler

    Debi ölçümü güvenilir birkaç DMA’da gece debisi ve sayaç analizi çalıştırılır, sonuçlar dinleme ekibiyle sahada doğrulanır.

  3. 034-6 hafta

    Abonelik eşleştirme

    İskân, UAVT ve abone kayıtları eşleştirilir; şüphe listesinden bir örneklem kontrol ekibine verilir ve isabet ölçülür.

  4. 04Aşamalı

    Yaygınlaştırma

    Diğer DMA’lar ve basınç yönetimi önerileri eklenir; yıllık su kayıp raporunun tabloları sistemden üretilir.

Başarıyı neyle ölçeriz?

  • Bölge bazında gelirsiz su hacmi ve oranı
  • Gece debisindeki artış ile sızıntının bulunması arasındaki süre
  • Dinleme ekibinin gidilen sokak başına bulduğu sızıntı
  • Kaçak şüphesi listesinde sahada doğrulanan adres oranı
  • Sayaç değişiminden sonra faturalanan tüketimdeki değişim
  • Debimetre ve kaydedici veri kesintisi süresi

Sık sorulan sorular

Akıllı sayaca geçmeden bu sistem kurulabilir mi?

Evet. Mekanik sayaçların aylık endeksleriyle duran, geri giden ve olağan dışı düşük tüketen sayaçlar bulunur. Gece debisi zaten abone sayacından değil, DMA girişindeki debimetreden okunur. Akıllı sayaç yalnız gece kullanımını sızıntıdan ayırmayı kolaylaştırır; başlangıç şartı değildir.

Dinleme ekibimiz zaten var; sistem onların yerini mi alıyor?

Hayır, ekibin nereye gideceğini daraltıyor. Sızıntının tam noktasını yine yer mikrofonu, korelatör ve ekibin deneyimi bulur. Ekip bulguyu sisteme işledikçe hangi bölge ve boru tipinde tahminin isabetli olduğu ortaya çıkar, rota önerileri buna göre düzelir.

Gece debisindeki her artış alarm mı demek?

Hayır. Gece bahçe sulaması, vardiyalı çalışan sanayi aboneleri, depo dolum manevraları ve ramazanda sahur saatleri gece tüketimini değiştirir. Bilinen nedenler takvim ve işletme kayıtlarıyla ayıklanır, eşikler ilk haftalarda bölge bölge ayarlanır. Yine de bazı yanlış alarmlar kalır; sonuçlar işaretlendikçe azalır.

Büyükşehir su idaresi ile belediye su müdürlüğünde kurulum farklı mı?

Büyükşehirde su idaresi ayrı tüzel kişiliktir; abone ve SCADA verisi onun sistemindedir, iskân ve UAVT ise belediyelerde. Eşleştirme için kurumlar arası bir veri paylaşım protokolü gerekir. Büyükşehir olmayan illerde su hizmeti çoğunlukla belediyenin kendi bünyesindedir ve veri erişimi daha kısa sürer.

Kazanımı nasıl ölçeceğiz?

Önceden oran vaat etmiyoruz. Her onarımdan sonra bölgenin gece debisindeki düşüş metreküp olarak, her sayaç değişiminden sonra tahakkuk farkı abone bazında izlenir. Pilot bölgelerde önce ve sonra ölçümü, sistemin kuruma ne kazandırdığını kendi verinizle gösterir.

Yayın tarihi: · Hazırlayan: Aura Ajans yazılım ekibi

Teklif ve ön görüşme

Su Kayıp-Kaçak Tespiti için teklif isteyin

Formdaki konu bu sayfaya göre seçili gelir; talebiniz bu başlıkla ekibimize e-posta olarak ulaşır. İsterseniz konuyu değiştirebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.

Kurum türü

Kişisel verileriniz, talebinizin değerlendirilmesi ve sizinle iletişim kurulması amacıyla işlenir. Ayrıntılar: Aydınlatma Metni