Stratejik yapay zekâ projeleri
Belediye Altyapısı Arıza Tahmin ve Önleyici Bakım Sistemi
Altyapı arıza tahmini, içme suyu ve kanalizasyon hatları, yağmur suyu kanalları, yol kaplaması, park ve meydan aydınlatması gibi belediye varlıklarından hangisinin yakında arıza vereceğini geçmiş kayıtlardan hesaplayan bir sistemdir. Ekipler patlak ya da çökme haberinden sonra değil, risk puanı yüksek hat ve sokaklara önceden gider; yenileme bütçesi de segment segment gerekçelendirilmiş bir listeye göre harcanır.
- Kimin için
- Fen İşleri, Su ve Kanalizasyon, Park ve Bahçeler, Bilgi İşlem
- Temel veri
- Arıza kayıtları, boru malzemesi ve yaşı, basınç ölçümü, zemin
- Başlangıç
- Tek varlık türü (ör. içme suyu hatları) ve tek bölge
- Çıktı
- Haftalık risk puanlı bakım listesi ve iş emri taslakları
Bakım neden hep arızanın arkasından geliyor?
Çoğu belediyede bakım işinin tetikleyicisi bir telefondur: ALO 185’e, Beyaz Masa’ya ya da muhtarlığa gelen “sokakta su akıyor” ihbarı. Arıza kaydı Su ve Kanalizasyon’un iş emri sisteminde, boru envanteri CBS’de, basınç verisi SCADA’da, asfaltın yapım yılı Fen İşleri’nin Excel tablosunda durur. Ekip bir patlağı onarırken o hatta son iki yılda kaç kez kazı yapıldığını önüne koyan bir ekran yoktur.
Sonuç tanıdıktır: aynı asbestli çimento ya da dökme demir hat birkaç ayda bir patlar, her seferinde yeni asfalt bozulur, gece ekibi mesaiye kalır. Yenileme bütçesi ise meclise “eski hatların yenilenmesi” gibi genel bir başlıkla gider; şebekedeki yüzlerce kilometreden hangi dört kilometrenin önce değişmesi gerektiği verilerle gösterilemez.
Bu sistem neler yapar?
- 01
Arıza kaydını doğru hatta bağlamak
Her arıza kaydı CBS’deki hat, vana ya da direk kimliğine bağlanır. Adresi eksik ya da serbest metinle girilmiş kayıtlar konum, tarih ve ekip notundan eşleştirilir; eşleşmeyenler düzeltme listesine düşer.
- 02
Segment bazında arıza olasılığı
Boru malzemesi, çapı, döşenme yılı, geçmiş patlak sayısı, gece basıncındaki dalgalanma, zemin türü ve üstteki trafik yükü birlikte değerlendirilir. Her segment için arıza olasılığı ve bu olasılığın gerekçesi çıkar.
- 03
Arızanın bedeli de hesaba girer
Olasılık tek başına yetmez. Hastane önündeki ana hat ile çıkmaz sokaktaki servis hattı aynı sırada durmaz; etkilenecek abone sayısı, yolun sınıfı ve kazı maliyeti önceliği değiştirir.
- 04
Her varlık türüne kendi modeli
Asfaltta çatlak ve yama geçmişi, yağmur suyu ızgaralarında tıkanma şikâyetleri, park ve meydan armatürlerinde sönme kayıtları, oyun ve spor ekipmanında kırılma bildirimleri ayrı modellerle puanlanır.
- 05
Asfalt ve kazı takvimini çakıştırma
Yenileme listesindeki bir su hattı, Fen İşleri’nin asfalt programındaki bir sokağın altındaysa sistem iki müdürlüğe birlikte haber verir. Yeni dökülmüş asfaltın birkaç ay sonra kazılması baştan görünür.
- 06
Ajan ne yapar, neye dokunmaz?
Ajan her hafta listeyi hazırlar, gerekçeyi yazar, onaylanan maddeler için iş emri taslağı açar. SCADA’ya yalnız okuma erişimi vardır; hangi hattın yenileneceğine, ihaleye ve bütçeye müdürlük ve yönetim karar verir.
Nasıl çalışır?
Sistem, kurumunuzdaki kaynaklardan veriyi okur, yapay zekâ katmanında işler ve sonucu ilgili birimin kullandığı ekrana, rapora ya da bildirime dönüştürür.
Veri kaynakları
- Arıza ve iş emri kayıtları (ALO 185, Beyaz Masa)
- CBS hat envanteri: malzeme, çap, döşenme yılı
- SCADA basınç ve debi ölçümleri
- Zemin etüdü ve yeraltı suyu bilgisi
- Asfalt yapım ve kazı ruhsatı kayıtları
- Aydınlatma ve park ekipmanı bakım kayıtları
Yapay zekâ katmanı
- Kayıt temizleme ve varlık eşleştirme
- Segment bazında arıza olasılığı modeli
- Etki ve maliyetle önceliklendirme
Çıktılar
- Haftalık risk puanlı bakım listesi
- Yıllık yenileme programı için segment önerisi
- İş emri taslakları
- Kazı ve asfalt çakışma uyarıları
Ekranda ne görürsünüz?
Haftalık bakım listesi · İçme suyu şebekesi, Kuzey bölgesi
- KritikS-2214 (DN150 dökme demir, 1979): son 8 ayda 4 patlak, gece basıncı dalgalı
- UyarıOkul Sk. hattı yenileme listesinde; Fen İşleri aynı sokağa mayısta asfalt planlamış
- BilgiMeydan aydınlatması: 23 armatürde sönme sıklığı son 3 ayda arttı
Dökme demir bir hat patlamadan önce nasıl yakalanır?
- Pazartesi 07.30
Ajan haftalık listeyi hazırlar. İlk sırada S-2214 segmenti var: 1979’da döşenmiş DN150 dökme demir, son sekiz ayda dört patlak, gece basıncında belirgin sıçramalar.
- Pazartesi 10.00
Şebeke şefi gerekçeyi okur, SCADA’daki basınç grafiğine bakar ve segmenti onaylar. Aynı hattaki iki vanayı da kontrol listesine ekler.
- Salı
Ajan, sokağın Fen İşleri asfalt programında olduğunu görür ve iki müdürlüğe ortak not düşer. Müdürler asfaltı iki ay ertelemeye, önce hattı yenilemeye karar verir.
- 3. hafta
Ekip hattı açar; borunun iç yüzeyinde ağır korozyon ve iki noktada ince sızıntı bulur. Bulgular fotoğraflarıyla iş emrine işlenir.
- 2. ay
Hat yenilenir, asfalt yeni tarihinde dökülür. Saha bulgusu modele geri döner; benzer yaş ve malzemedeki 11 segmentin puanı yükselir.
Arıza sonrası onarım, takvimli bakım ve risk puanlı bakım
Belediyelerde üç bakım anlayışı genellikle bir arada yürür. Sistem ilk ikisini kaldırmaz; ekiplerin haftasının bir bölümünü gerekçesi yazılı işlere kaydırır.
| Arıza sonrası onarım | Takvimli bakım | Risk puanlı bakım | |
|---|---|---|---|
| Ne tetikler? | İhbar ya da patlak | Sabit aralık | Arıza olasılığı ve etkisi |
| Ekip planı | Gün içinde değişir, gece mesaisi sık | Önceden belli, ihtiyaçtan bağımsız | Haftalık liste, acil işe pay bırakılır |
| Bütçe gerekçesi | Geçen yılın harcaması | Envanter büyüklüğü | Segment bazında risk ve beklenen maliyet |
| Zayıf yanı | Abone kesintisi, asfalt tahribatı | Sağlam hatta boşa emek | Veri kalitesine bağımlı |
Büyükşehirde ve ilçede kapsam nasıl kurulur?
Büyükşehirlerde içme suyu ve kanalizasyon, ayrı tüzel kişiliği olan su ve kanalizasyon idaresinin işidir; bulvar ve ana caddeler büyükşehir belediyesinde, diğer yollar ilçe belediyesindedir. Proje sahibi kurum, veriye ve bakım kararına kimin sahip olduğuna göre seçilir.
İlçe belediyesinde başlangıç noktası çoğunlukla yol kaplaması, kaldırım, park ekipmanı ve park aydınlatmasıdır. Cadde aydınlatmasının bakımı çoğu yerde elektrik dağıtım şirketinde olduğundan, sistem bu arızaları onarım listesine değil şirkete iletilecek bildirime çevirir.
Hangi verilerle çalışır?
- ALO 185, Beyaz Masa ve muhtarlık arıza ihbarları
- Su ve Kanalizasyon iş emri sistemi
- CBS şebeke katmanları (NetCAD, ArcGIS, QGIS)
- SCADA basınç, debi ve pompa çalışma kayıtları
- Zemin etüdü raporları ve yeraltı suyu seviyesi
- Fen İşleri asfalt yapım ve kazı ruhsatı kayıtları
- Park, meydan aydınlatması ve oyun ekipmanı bakım kayıtları
- Meteoroloji: don günleri ve yoğun yağış kayıtları
Güvenlik, KVKK ve insan onayı
- Abone adı ve iletişim bilgisi modele girmez; arıza kayıtları hat ve konum düzeyinde kullanılır.
- Sistem SCADA’ya yalnız okuma erişimiyle bağlanır; hiçbir vana, pompa ya da cihaza komut göndermez.
- Risk puanı bir öneridir. Yenileme, ihale ve bütçe kararını müdürlük ve idare yönetimi verir.
- Her puanın hangi kayıt ve ölçümden geldiği görünür; tüm sorgular ve kullanıcı işlemleri kayda geçer.
- Veriler belediyenin ya da idarenin sunucusunda veya Türkiye’deki bir veri merkezinde tutulur.
Nasıl devreye alınır?
Süreler, kurumun veri hazırlığına ve kapsamına göre değişir; aşağıdaki takvim tipik bir başlangıç planıdır ve ön görüşmeden sonra yazılı olarak netleştirilir.
- 013-4 hafta
Veri toplama ve eşleştirme
Son beş yılın arıza kayıtları CBS’deki hatlara bağlanır; eşleşme oranı ve eksik alanlar raporlanır.
- 026-8 hafta
Pilot model
Tek bölgede içme suyu hatları için risk puanı üretilir. Model, geçmiş bir yılı bilmiyormuş gibi tahmin ettirilerek sınanır.
- 032-3 ay
Sahada deneme
Haftalık liste ekiplerle birlikte kullanılır; şeflerin değişiklikleri ve saha bulguları modele işlenir.
- 04Aşamalı
Diğer varlıklar
Kanalizasyon, yağmur suyu, yol kaplaması ve aydınlatma eklenir; liste yıllık yenileme programına bağlanır.
Başarıyı neyle ölçeriz?
- Planlı işlerin toplam bakım işleri içindeki payı
- Aynı segmentte tekrar eden arıza sayısı
- Listenin ilk sıralarındaki segmentlerde gerçekleşen arıza
- Arıza başına abone kesinti süresi
- Yeni asfaltın kazı nedeniyle bozulduğu nokta sayısı
- Gece ve hafta sonu acil müdahale mesaisi
Sık sorulan sorular
Arıza kayıtlarımız düzensiz; model yine de işe yarar mı?
Kayıtların bir bölümü adressiz ya da serbest metinse model ilk aylarda daha kaba sonuç verir. Kurulumun ilk işi bu kayıtları hatlara bağlamaktır. Döşenme yılı bilinmeyen hatlarda çevredeki yapıların iskân yılından yaklaşık değer alınır ve kayıt “tahmini” diye işaretlenir. Onarımda ekibin doldurduğu kısa form, eksik envanteri zamanla tamamlar.
Fabrikalardaki kestirimci bakımdan farkı nedir?
Fabrikada bir makineye titreşim sensörü takılır ve dakikalık veri okunur. Şehir altyapısında binlerce kilometre hat vardır ve çoğunun üzerinde sensör yoktur; tahmin malzeme, yaş, zemin ve arıza geçmişi gibi yavaş değişen bilgilere dayanır. Çıktı da anlık alarm değil, haftalık bakım listesi ve yıllık yenileme önerisidir.
Şebekede çok az basınç ölçüm noktası varsa ne olur?
Model malzeme, yaş, zemin ve arıza geçmişiyle de çalışır; basınç verisi eklendiğinde ayrım gücü artar. Ölçümü olmayan bölgelerde sistem, geçici kaydedici takılmasının en çok bilgi katacağı noktaları önerir; sensör yatırımı da böylece gerekçeli yapılır.
Bu liste yıllık yatırım bütçesine nasıl yansır?
Segment bazında risk puanı, gerekçe ve tahmini yenileme maliyeti, yıllık yenileme programına ve performans programındaki yatırım kalemlerine girdi olur. Meclise giden listede hangi hattın neden seçildiği yazılı durur.
Saha ekipleri listeye uyar mı, yoksa iş yine telefonla mı gelir?
Acil arızalar her zaman öncelikli kalır; liste haftanın planlı kısmını doldurur. Ekip şefi listeyi değiştirebilir, değişikliğin nedeni kısa bir notla kayda geçer ve model bundan da öğrenir.
Kurulum kapsamını en çok ne belirler?
Kaç varlık türüyle başlanacağı, kayıtların ne kadar dağınık olduğu ve kaç sisteme (iş emri, CBS, SCADA) bağlanılacağı. Tek varlık türü ve tek bölgeyle yapılan pilot kapsamı sınırlı tutar; sonuç görüldükten sonra diğer varlıklar eklenir.
Yayın tarihi: · Hazırlayan: Aura Ajans yazılım ekibi
İlgili çözümler
Altyapı Arıza Tahmini için teklif isteyin
Formdaki konu bu sayfaya göre seçili gelir; talebiniz bu başlıkla ekibimize e-posta olarak ulaşır. İsterseniz konuyu değiştirebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.