Kurumlara özel ileri seviye sistemler
Yapay Zekâ Destekli Karar Destek Sistemi
Karar destek sistemi, kurumun farklı birimlerinde dağınık duran raporları tek bir yerde birleştiren ve yöneticinin “şunu yaparsak ne olur?” sorusunu sayılarla, belirsizlik aralığıyla birlikte yanıtlayan bir yazılımdır. Yönetim, birden fazla seçeneği aynı varsayımlarla yan yana görür; encümen ya da yönetim kurulu sunumu bu karşılaştırmadan hazırlanır.
- Kimin için
- Başkan ve yardımcıları, genel müdür, finans direktörü, Strateji
- Temel veri
- Bütçe, gelir-gider, faaliyet raporları, birim göstergeleri
- Çıktı
- Senaryo karşılaştırması ve sunuma hazır karar notu
- Kurulum
- Mevcut raporlama ya da veri ambarı üzerine
Yönetim toplantısına gelen rakamlar neden birbirini tutmuyor?
Bir belediyede bütçe görüşmesine Mali Hizmetler gelir tahminiyle, Fen İşleri yatırım listesiyle, Strateji Geliştirme performans programıyla gelir. Üç dosya üç ayrı Excel’den, farklı tarihlerde ve farklı varsayımlarla hazırlanmıştır. Bir holdingde de durum benzerdir: satış bütçesi kuru bir değerle, finans başka bir değerle hesaplar ve toplantının ilk yarım saati rakamları eşitlemeye gider.
Sonra asıl soru gelir: “Asfalt programını yüzde yirmi büyütürsek yıl sonu nakit ne olur?” ya da “Yeni bölge deposunu bir yıl ertelersek?” Cevap genellikle toplantıdan sonra, bir uzmanın gece yaptığı hesapla ve tek bir sayı olarak gelir. O sayının ne kadar güvenilir olduğu, hangi varsayıma ne kadar bağlı olduğu kimse tarafından gösterilmez.
Bu sistem neler yapar?
- 01
Dağınık raporları tek tabloda toplamak
Bütçe, tahsilat, faaliyet ve proje raporları aynı dönem ve aynı tanımlarla birleşir. “Gelir” kelimesi Mali Hizmetler’in tablosunda da Strateji’nin sunumunda da aynı şeyi anlatır hâle gelir.
- 02
“Ne olursa” senaryoları
Yönetici bir varsayımı değiştirir: kur, tahsilat oranı, asfalt tonajı, personel sayısı. Sistem bunun nakit akışına, bütçe dengesine ve hizmet göstergelerine etkisini hesaplar.
- 03
Tek sayı yerine aralık
Her tahmin kötümser, beklenen ve iyimser değeriyle gelir. Sonuç en çok hangi varsayıma bağlıysa o varsayım ayrıca işaretlenir; yönetim neyi yakından izlemesi gerektiğini görür.
- 04
Seçenekleri aynı ölçekte karşılaştırmak
İki üç yatırım ya da tasarruf seçeneği maliyet, etki, risk ve zamanlama ölçütlerinde yan yana konur. Ölçütlerin ağırlığını yönetim belirler, sistem hesabın tutarlılığını sağlar.
- 05
Ajanın rolü ve sınırı
Ajan soruyu senaryoya çevirir, gereken veriyi toplar, hesabı çalıştırır ve sonucu düz Türkçeyle anlatır. Hangi seçeneğin seçileceğini söylemez; görüş istenirse gerekçesini ve karşı argümanı birlikte yazar.
- 06
Encümen ve kurul sunumu
Seçilen senaryolar varsayım tablosu ve duyarlılık grafiğiyle birlikte karar notuna aktarılır. Toplantıda yeni bir soru gelirse senaryo masada yeniden çalıştırılabilir.
Nasıl çalışır?
Sistem, kurumunuzdaki kaynaklardan veriyi okur, yapay zekâ katmanında işler ve sonucu ilgili birimin kullandığı ekrana, rapora ya da bildirime dönüştürür.
Veri kaynakları
- Bütçe ve kesin hesap tabloları
- Tahakkuk, tahsilat ve nakit hareketleri
- Faaliyet raporu ve performans göstergeleri
- ERP satış, maliyet ve stok raporları
- Kur, enflasyon ve faiz gibi dış göstergeler
Yapay zekâ katmanı
- Tanım eşleştirme ve ortak rapor katmanı
- Senaryo ve duyarlılık hesapları
- Soru-cevap ve anlatım ajanı
Çıktılar
- Senaryo karşılaştırma ekranı
- Belirsizlik aralıklı tahmin tabloları
- En etkili varsayımları gösteren duyarlılık grafiği
- Encümen ya da yönetim kurulu karar notu
Ekranda ne görürsünüz?
Senaryo karşılaştırma · 2027 yatırım programı
- KritikSenaryo C’de tahsilat %72’nin altına inerse Ekim ayında nakit açığı oluşuyor
- UyarıFen İşleri yatırım listesindeki 4 kalemin maliyeti eski birim fiyatla hesaplanmış
- BilgiEncümen sunumu için A ve C senaryolarının karar notu hazır
Encümenden iki gün önce gelen bir soru
- Salı 10.00
Başkan yardımcısı sorar: “Asfalt programını yüzde yirmi büyütür, kreş yatırımını bir yıl ertelersek yıl sonu nakit ne olur?”
- Salı 10.40
Ajan soruyu iki değişkenli bir senaryoya çevirir, Fen İşleri’nin birim fiyatlarını ve Mali Hizmetler’in tahsilat tahminini çeker; eski fiyatla hesaplanmış dört kalemi işaretler.
- Salı 14.00
Fen İşleri güncel fiyatları onaylar. Senaryo yeniden çalışır; yıl sonu nakit için bir aralık ve sonucu en çok etkileyen varsayım, yani tahsilat oranı, çıkar.
- Çarşamba
Strateji Geliştirme, kreşin ertelenmesinin performans programındaki hedefe etkisini nota ekler. İki senaryo aynı sayfada karşılaştırılır.
- Perşembe
Encümende tahsilat varsayımı sorgulanır; senaryo toplantıda iki farklı oranla yeniden çalıştırılır. Karar, varsayımları görünür bir tabloyla alınır.
Raporlama panelinden farkı
Kurumların çoğunda bir raporlama paneli zaten vardır ve işini yapar. Karar destek sistemi onun yerini almaz; panelin cevaplamadığı “ileriye dönük” soruları ele alır. Bir veri ambarı kurulumu da değildir: kurumda ambar varsa onun üzerine kurulur, yoksa ilk aşamada yalnız seçilen karar konusunun verisi toplanır.
| Raporlama paneli | Karar destek sistemi | |
|---|---|---|
| Cevapladığı soru | Ne oldu, nerede duruyoruz? | Şunu yaparsak ne olur, hangi seçenek daha dayanıklı? |
| Zaman yönü | Geçmiş ve bugün | Gelecek dönem ve alternatifler |
| Sonuç biçimi | Gösterge ve grafik | Aralıklı tahmin, duyarlılık, karşılaştırma |
| Varsayımlar | Çoğunlukla görünmez | Ayrı tabloda, kimin değiştirdiğiyle birlikte |
| Kullanım anı | Haftalık takip | Bütçe, yatırım ve yapılanma kararları |
Belirsizliği saklamamak neden önemli?
Tek bir sayı olduğundan daha kesin görünür. “Yıl sonu nakit 142 milyon” cümlesi ile “büyük olasılıkla 96 ile 171 milyon arasında, tahsilat oranı iki puan düşerse alt sınıra yaklaşıyor” cümlesi farklı kararlar doğurur. İkincisi yönetime hangi varsayımı yakından izlemesi gerektiğini de söyler.
Aralıklar geçmiş verideki dalgalanmadan ve varsayımların makul sınırlarından hesaplanır. Veri azsa aralık geniş çıkar; bunu gizlemek yerine ekranda açıkça gösteririz. Geniş bir aralık da bilgi taşır: o konuda daha fazla veri toplanmadan büyük ve geri dönüşü zor bir adım atılmaması gerektiğini söyler.
Hangi verilerle çalışır?
- Bütçe, kesin hesap ve ayrıntılı harcama programı
- e-Belediye tahakkuk ve tahsilat tabloları
- ERP finans, satış ve maliyet modülleri
- Stratejik plan ve performans programı göstergeleri
- Yatırım programı ve proje maliyet listeleri
- TCMB kur ve faiz, TÜİK enflasyon serileri
- Önceki dönemlerin encümen ve yönetim kurulu kararları
Güvenlik, KVKK ve insan onayı
- Sistem hesap ve seçenek üretir; karar yetkisi encümende, mecliste ya da yönetim kurulunda kalır.
- Her senaryonun varsayımları, kimin hangi değeri ne zaman değiştirdiğiyle birlikte saklanır.
- Kişi düzeyinde veri gerekmez; personel ve vatandaş verisi toplu göstergeler olarak kullanılır.
- Henüz açıklanmamış bütçe ve finansal sonuçlara erişim yalnız yetkili yönetici grubuna açıktır.
- Kurulum kurum sunucusunda ya da Türkiye’deki bir veri merkezinde yapılabilir.
Nasıl devreye alınır?
Süreler, kurumun veri hazırlığına ve kapsamına göre değişir; aşağıdaki takvim tipik bir başlangıç planıdır ve ön görüşmeden sonra yazılı olarak netleştirilir.
- 012-3 hafta
Karar konusunun seçimi
İlk konu belirlenir (ör. yatırım programı ya da bütçe revizyonu); gereken raporlar ve birimler arası tanım farkları çıkarılır.
- 024-6 hafta
Veri birleştirme
Seçilen konunun verisi ortak katmanda toplanır; birimlerin aynı kavrama verdiği farklı adlar eşleştirilir.
- 036-8 hafta
Senaryo modeli ve pilot
Senaryo ve aralık hesapları kurulur, geçmiş bir dönem üzerinde geriye dönük sınanır, ardından gerçek bir karar toplantısında kullanılır.
- 04Aşamalı
Yeni karar alanları
Personel planı, borçlanma, tarife gibi konular eklenir; varsayım tablosundaki her kalemin sahibi yazılı olarak belirlenir.
Başarıyı neyle ölçeriz?
- Bir senaryo sorusunun cevaplanma süresi
- Toplantıda rakam eşitlemeye harcanan süre
- Geçmiş tahminlerin gerçekleşen değeri aralık içinde yakalama sıklığı
- Varsayım tablosunun güncellenme sıklığı
- Karar notunda senaryo karşılaştırması kullanılan toplantı sayısı
- Birimler arasında tanımı eşleştirilmemiş gösterge sayısı
Sık sorulan sorular
Sistem bize hangi kararı vermemiz gerektiğini söyler mi?
Söylemez. Seçenekleri aynı varsayımlarla hesaplar ve hangisinin hangi koşulda daha dayanıklı olduğunu gösterir. Ajandan görüş istenirse gerekçesini ve karşı argümanı birlikte yazar. Siyasi ya da stratejik öncelikler hesaba girmez; onları tartmak yönetimin işidir.
Belirsizlik aralığı çok geniş çıkarsa bu bilgi ne işe yarar?
Geniş aralık, o konuda verinin yetersiz ya da dalgalı olduğunu söyler. Sistem aralığı en çok hangi varsayımın genişlettiğini de gösterir; çoğu zaman tahsilat oranı ya da kur gibi tek bir kalem belirleyicidir. Yönetim o kalem için daha sık ölçüm ister ya da kararı aşamalara böler.
Excel’de kurduğumuz finans modellerinden farkı nedir?
Excel modelleri genellikle bir uzmanın bilgisayarında yaşar, kaynak veriye elle bağlanır ve varsayımlar hücrelere dağılmıştır. Burada veri kaynak sistemden gelir, varsayımlar geçmişiyle tek tabloda tutulur, senaryo toplantıda değiştirilip yeniden çalıştırılabilir. Mevcut modellerinizdeki hesap mantığını başlangıçta referans olarak kullanırız.
Verimiz dağınık. Önce veri ambarı kurmamız şart mı?
Şart değil. İlk aşamada yalnız seçilen karar konusunun verisi toplanır; yatırım programı için bütçe, tahsilat ve proje maliyetleri yeterlidir. Sistem kullanıldıkça hangi verinin sık istendiği ortaya çıkar. Kalıcı bir ambara bu ihtiyaç netleştikten sonra geçmek daha sağlıklıdır.
Yönetim kurulu üyeleri sistemi kendileri mi kullanacak?
İsteyen kullanır, ama tasarım bunu varsaymaz. Çoğu kurumda Strateji Geliştirme ya da finans ekibinden bir iki kişi senaryoları hazırlar, yönetim sonucu karar notu ve sunum olarak görür. Toplantıda yeni bir soru gelirse aynı ekip senaryoyu oracıkta yeniden çalıştırır.
Tahminlerin tutup tutmadığını nasıl izliyoruz?
Gerçekleşen değer geldiğinde her tahmin onunla karşılaştırılır: değer aralığın içinde mi kaldı, dışına mı çıktı? Bu karşılaştırma üç ayda bir yönetime rapor olarak gider. Sapmanın tekrar ettiği kalemlerde model ya da varsayım yeniden ele alınır ve değişiklik kayda geçer.
Yayın tarihi: · Hazırlayan: Aura Ajans yazılım ekibi
İlgili çözümler
Yapay Zekâ Destekli Karar Destek için teklif isteyin
Formdaki konu bu sayfaya göre seçili gelir; talebiniz bu başlıkla ekibimize e-posta olarak ulaşır. İsterseniz konuyu değiştirebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.