Stratejik yapay zekâ projeleri
Yapay Zekâ Destekli Kentsel Dönüşüm ve Risk Analiz Platformu
Kentsel dönüşüm risk analizi, belediyenin yapı stokunu yapım yılı, kat sayısı, taşıyıcı sistem, ruhsat durumu, zemin ve nüfus verisiyle puanlayıp hangi bina ve adaların önce ele alınacağını gösteren bir önceliklendirme sistemidir. Belediye sınırlı etüt ve destek bütçesini gerekçeli bir sırayla kullanır. Puan, lisanslı kuruluşun yaptığı resmî riskli yapı tespitinin yerine geçmez; tespitin nereden başlayacağını gösterir.
- Kimin için
- Kentsel Dönüşüm, İmar ve Şehircilik, Afet İşleri, Emlak ve İstimlak
- Temel veri
- Ruhsat ve iskân arşivi, UAVT, emlak beyanı, zemin ve deprem tehlikesi
- Çıktı
- Ada ve bina bazında gerekçeli öncelik listesi ve harita
- Sınır
- Resmî riskli yapı tespitinin yerine geçmez
Dönüşüm sırası çoğu zaman başvuru sırasına kalıyor
Yapı bilgisi birkaç arşive dağılmış durumdadır. Ruhsat ve iskân dosyalarının bir kısmı EBYS’ye taranmış, eski yıllara ait olanlar hâlâ klasörlerde; UAVT bina kaydında kat sayısı var ama taşıyıcı sistem yok; zemin etütleri İmar’da, mikrobölgeleme raporu Afet İşleri’nde. Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü’ne ise çoğunlukla malikin kendi başvurusu ya da bir müteahhidin ilgisi ulaşır.
Böyle olunca dönüşüm, riskin en yüksek olduğu yerden değil talebin geldiği yerden başlar. Ana cadde parselleri hızla ilerlerken ara sokaktaki, üstüne ruhsatsız kat çıkılmış yığma bina hiçbir listede görünmez. Meclisten “bu mahalleyi neden önceliklendirdik?” sorusu geldiğinde de cevap, tek tek dosyalardan derlenen bir sunuma dayanır.
Bu sistem neler yapar?
- 01
Dağınık arşivden yapı envanteri
Ruhsat, iskân, UAVT ve emlak beyanı kayıtları bina kimliği üzerinden birleştirilir. Taranmış eski ruhsatlardan yapım yılı, kat ve taşıyıcı sistem okunur; okunamayan alanlar personelin doğrulama listesine düşer.
- 02
Bina ve ada bazında risk puanı
Yapım yılının denk geldiği deprem yönetmeliği dönemi, kat sayısı, taşıyıcı sistem, ruhsat dışı kat, zemin sınıfı ve deprem tehlike değeri birlikte puanlanır. Puanın hangi bilgiden geldiği bina kartında yazar.
- 03
Zemin ve fay katmanları
Mikrobölgeleme çalışması, parsel bazlı zemin etütleri, AFAD deprem tehlike haritası ve diri fay verisi bina katmanıyla aynı haritada çakıştırılır; sıvılaşma riski taşıyan alanlar ayrıca işaretlenir.
- 04
Nüfus ve sosyal etki
Bina başına kayıtlı nüfus, yaşlı nüfus yoğunluğu, kiracı oranı ve okul ya da sağlık tesisine yakınlık mahalle düzeyinde eklenir. Teknik riski aynı iki adadan hangisinin önce geleceği bu katmanla netleşir.
- 05
Hak sahipliği ve iletişim hazırlığı
Öne çıkan adalarda malik ve hisse yapısı yetkili erişimle çıkarılır. Ajan malik toplantısı için bilgi notu ve sık sorulan soruların taslağını hazırlar; vatandaşa giden her metin birim onayından geçer.
- 06
Ajanın yetkisi nerede biter?
Ajan envanteri birleştirir, puanlar, gerekçe yazar ve etüt programı taslağı önerir. Riskli yapı tespiti lisanslı kuruluşların, riskli alan ve hak sahipliği kararları ise mevzuattaki yetkili idarelerin işidir.
Nasıl çalışır?
Sistem, kurumunuzdaki kaynaklardan veriyi okur, yapay zekâ katmanında işler ve sonucu ilgili birimin kullandığı ekrana, rapora ya da bildirime dönüştürür.
Veri kaynakları
- Ruhsat, iskân ve proje arşivi (EBYS, taranmış dosya)
- UAVT bina ve bağımsız bölüm kayıtları
- Emlak beyanı: inşa yılı ve yapı tarzı
- Zemin etütleri ve mikrobölgeleme raporları
- AFAD deprem tehlike ve diri fay verisi
- Adres kayıtlı nüfus (toplulaştırılmış)
Yapay zekâ katmanı
- Belge okuma ve bina kimliği eşleştirme
- Teknik risk ve sosyal etki puanı
- Etüt ve dönüşüm önceliklendirmesi
Çıktılar
- Riskli yapı öncelik haritası
- Ada bazında gerekçeli öncelik listesi
- Lisanslı kuruluş etüt programı taslağı
- Malik bilgilendirme notları
Ekranda ne görürsünüz?
Yapı stoku önceliklendirme · Kuzey bölgesi, 6 mahalle
- KritikAda 1184: 1981 yapımı 6 katlı bloklar, zemin kat dükkân, ZE sınıfı zemin, 4 parselde iskân yok
- UyarıOkul Sk.: 3 binanın ruhsat dosyasında taşıyıcı sistem okunamadı, saha doğrulaması gerekli
- Bilgiİstasyon Mh. etüt programı taslağı Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü onayında
Bir mahallenin etüt sırası nasıl çıkarılır?
- 1. hafta
Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü, gelecek yılın bütçesiyle yaklaşık 300 binada riskli yapı tespiti yaptırabileceğini bildirir ve Çarşı Mahallesi için sıralama ister.
- 1. hafta
Ajan mahalledeki 1.420 binayı puanlar. İlk 300 binanın 240’ı 1990 öncesi yapılmış; 96’sında ruhsat dışı kat izi var, 58’i sıvılaşma riski işaretli zeminde.
- 2. hafta
İmar ekibi listeden 40 binayı yerinde görür. Altısının güçlendirildiği, ikisinin taşıyıcı sisteminin kayda yanlış girildiği anlaşılır; kayıtlar düzeltilir, puanlar yenilenir.
- 3. hafta
Liste ada bazında gruplanır ve ada ölçeğinde dönüşüme uygun dört bölge öne çıkar. Bu bölgelerin malik ve hisse yapısı çıkarılır.
- 5. hafta
Etüt programı ve gerekçeli harita başkanlık makamına sunulur. Maliklere gidecek bilgilendirme mektubunu birim, ajanın taslağı üzerinden son hâline getirir.
Risk puanı ile resmî riskli yapı tespiti arasındaki fark
İki işi karıştırmamak hem hukuki hem iletişim açısından gereklidir. Yüksek puan alan bir bina “riskli” ilan edilmiş sayılmaz ve maliklere bu dille anlatılmaz; 6306 sayılı kanun kapsamındaki süreç resmî tespitle başlar.
| Sistemin risk puanı | Riskli yapı tespiti | |
|---|---|---|
| Kim yapar? | Belediye, kendi kayıtlarıyla | Bakanlıkça lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlar |
| Dayanak | Arşiv, harita ve istatistik | Yerinde inceleme, malzeme ve donatı tespiti, hesap |
| Ölçek | Binlerce bina aynı anda | Bina bina |
| Hukuki sonuç | Yok; planlama girdisi | 6306 kapsamındaki süreci başlatır |
| Kullanım | Etüt sırası, bütçe, iletişim planı | Tahliye, yıkım ve yeniden yapım işlemleri |
Kayıtlar neyi söyleyemez?
Beton kalitesi, donatı durumu, sonradan kesilmiş bir kolon ya da izinsiz tadilat arşivde görünmez. Bu yüzden puan belirsizliği de taşır ve bilgisi eksik binalar ayrı bir “sahada görülmeli” listesine alınır.
- Ruhsatı olmayan yapılarda yapım yılı eski hava fotoğrafları ve abonelik tarihlerinden yaklaşık çıkarılır ve öyle etiketlenir.
- Taşıyıcı sistem bilinmiyorsa model varsayım yapmaz; bina doğrulama listesine girer.
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018) ve ilgili tespit esaslarının yerine kendi ölçütümüzü koymayız; puan yalnız sıralama içindir.
Hangi verilerle çalışır?
- Yapı ruhsatı, iskân ve proje arşivi
- UAVT bina ve bağımsız bölüm kayıtları
- Emlak vergisi beyanları (inşa yılı, yapı tarzı)
- Zemin etüt raporları ve mikrobölgeleme çalışması
- AFAD deprem tehlike haritası ve diri fay verisi
- Adres kayıtlı nüfus (toplulaştırılmış)
- Tapu ve kadastro kayıtları (yetkili erişimle)
- Ortofoto, eski hava fotoğrafları ve varsa LiDAR
Güvenlik, KVKK ve insan onayı
- Bina bazındaki puanlar kamuya açık yayımlanmaz; kamuoyuyla mahalle ölçeğinde, maliklerle kendi binaları üzerinden konuşulur.
- Tapu ve malik bilgisine yalnız kentsel dönüşüm biriminde yetkilendirilmiş personel erişir; analiz ekranları kimliksiz çalışır.
- Sosyal etki katmanı toplulaştırılmış veriyle kurulur; kişi düzeyinde sağlık ya da sosyal yardım kaydı kullanılmaz.
- Puan; riskli yapı tespiti, riskli alan ilanı ya da hak sahipliği kararı yerine kullanılamaz.
- Maliklere gidecek her yazı birim onayından geçer; kimin neyi ne zaman gönderdiği kayda alınır.
- Veriler belediye sunucusunda ya da Türkiye’deki bir veri merkezinde tutulur.
Nasıl devreye alınır?
Süreler, kurumun veri hazırlığına ve kapsamına göre değişir; aşağıdaki takvim tipik bir başlangıç planıdır ve ön görüşmeden sonra yazılı olarak netleştirilir.
- 013-5 hafta
Arşiv envanteri
Hangi mahallede ruhsat, iskân ve zemin verisinin ne ölçüde sayısal olduğu çıkarılır; taranacak arşiv önceliklendirilir.
- 026-10 hafta
Pilot mahalle
Tek mahallede envanter birleştirilir, puanlama kurulur ve örneklem binalar sahada doğrulanır.
- 034-6 hafta
Önceliklendirme ve iletişim
Ada bazında gruplama, malik yapısı ve bilgilendirme şablonları eklenir; ilk etüt programı hazırlanır.
- 04Aşamalı
İlçe geneline yayılım
Diğer mahalleler eklenir; tamamlanan resmî tespitlerin sonuçları modele geri işlenir.
Başarıyı neyle ölçeriz?
- Yapım yılı ve taşıyıcı sistemi doğrulanmış bina oranı
- Yüksek öncelikli binalarda resmî tespitte riskli çıkan yapı oranı
- Etüt programının öncelik listesine uyumu
- Malik başvurusundan ilk bilgilendirmeye geçen süre
- Saha ziyaretinde düzeltilen kayıt sayısı
- Bilgilendirme toplantılarına katılım ve gelen soru türleri
Sık sorulan sorular
Sistem yüksek puan verdiyse binayı riskli ilan edebilir miyiz?
Hayır. Riskli yapı tespiti, Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşların yerinde inceleme ve hesapla yaptığı resmî bir işlemdir. Sistemin puanı bu tespitin hangi binalardan başlaması gerektiğini gösterir. Yüksek puanlı bir binanın tespitte riskli çıkmaması da mümkündür; böyle sonuçlar modele geri işlenir.
Eski ruhsat dosyalarımız kâğıtta; önce hepsini taramak mı gerekir?
Gerekmez. UAVT ve emlak beyanındaki inşa yılı ile yapı tarzı, ilk sıralama için kaba ama kullanışlı bir başlangıç verir. Tarama, öne çıkan mahallelerden ve bilgisi eksik binalardan başlar. İlk etüt programı için arşivin tamamı beklenmez.
Ticari değeri düşük ama riski yüksek bölgeler yine geride kalmaz mı?
Puan arsa değerini ya da müteahhit ilgisini hesaba katmaz; sosyal etki katmanı yaşlı nüfusun ve kiracıların yoğun olduğu bu bölgeleri öne çıkarabilir. Finansman, kira yardımı ya da rezerv alan gibi kararlar ise belediyenindir.
Malikler kendi binalarının puanını sorarsa ne söylüyoruz?
Bina puanları yayımlanmaz, çünkü resmî bir tespit değildir ve yanlış anlaşılmaya açıktır. Malike resmî tespit için nasıl başvuracağı, mahallesinin genel durumu ve sürecin adımları anlatılır. Ajan bu görüşmeler için sık sorulan sorulara taslak cevaplar hazırlar; metinleri birim onaylar.
Puanlamanın ağırlıklarını kim belirliyor?
Belediyenin teknik ekibi, gerekirse üniversite ya da meslek odasından destek alarak. Model yapım dönemi, zemin sınıfı, deprem tehlikesi, kat sayısı ve taşıyıcı sistem gibi değişkenleri kullanır; hangisinin ne ağırlık taşıdığı yazılı tutulur ve tespit sonuçları geldikçe yeniden gözden geçirilir.
Hangi veriler için başka kurumlarla protokol gerekir?
Tapu ve kadastro verisi için tapu idaresiyle, büyükşehir CBS katmanları ve mikrobölgeleme çalışması için büyükşehirle veri paylaşımı gerekebilir. Pilot, protokoller beklenirken belediyenin kendi ruhsat, iskân ve emlak kayıtlarıyla başlar.
Yayın tarihi: · Hazırlayan: Aura Ajans yazılım ekibi
İlgili çözümler
Kentsel Dönüşüm Risk Analizi için teklif isteyin
Formdaki konu bu sayfaya göre seçili gelir; talebiniz bu başlıkla ekibimize e-posta olarak ulaşır. İsterseniz konuyu değiştirebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.
