Stratejik yapay zekâ projeleri
Tedarik Zinciri Kesinti ve Risk Tahmin Platformu
Tedarik zinciri risk tahmini, tedarikçilerin teslim geçmişini, tek kaynaktan alınan kritik malzemeleri, liman ve navlun gecikmelerini, kur ve emtia fiyatlarını, haber ve hava sinyallerini birlikte okuyarak kesinti olasılığını önceden hesaplayan sistemdir. Satın alma ve planlama ekibi, hangi malzemenin hangi hafta risk altına girdiğini ve alternatif tedarikçinin ya da ek emniyet stoğunun neye mal olacağını kesinti yaşanmadan görür.
- Kimin için
- Satın alma müdürü, tedarik zinciri, üretim planlama, finans
- Sinyaller
- Teslim geçmişi, navlun ve liman, kur, emtia, haber, hava
- Odak
- Tek kaynaklı ve tedarik süresi uzun malzemeler
- Başlangıç
- 30-50 kritik kalemle pilot
Kesinti çoğu zaman konteyner gelmeyince fark ediliyor
İthal hammadde kullanan bir üreticide tedarik takibi çoğunlukla satın alma uzmanının e-postaları ve lojistik firmasının haftalık tablosuyla yürür. ERP’de sipariş açıktır, teslim tarihi bellidir; ama geminin aktarma limanında bekletildiği ya da tedarikçinin başka bir müşteriye öncelik verdiği bilgisi ERP’ye düşmez. Planlama, malzemenin zamanında geleceğini varsayarak iş emirlerini açar.
Risk dağınık sinyallerde saklıdır: tedarikçinin son üç teslimatı giderek gecikmiştir, aynı bölgede liman grevi haberleri vardır, kur bir haftada belirgin oynamıştır. Bu sinyalleri tek tek gören kişiler vardır, ama kimse hepsini aynı malzemenin üzerine koymaz. Alternatif tedarikçiyle konuşmaya kesinti kesinleştikten sonra başlanır ve elde hava kargo gibi pahalı seçenekler kalır.
Bu sistem neler yapar?
- 01
Malzeme bazında risk puanı
Her kritik kalem için gecikme olasılığı ve olası etkisi ayrı hesaplanır. Etki; malzemeyi kullanan ürünlerin cirosu, eldeki stoğun kaç gün yettiği ve alternatif olup olmadığıyla ölçülür.
- 02
Tek kaynak haritası
Ürün ağaçları taranarak yalnız bir tedarikçiden, bir ülkeden ya da tek bir limandan gelen malzemeler çıkarılır. Görünürde iki tedarikçisi olan ama aynı fabrikadan beslenen kalemler de işaretlenir.
- 03
Dış sinyal takibi
Liman yoğunluğu, navlun endeksleri, kur ve emtia fiyatları, tedarikçi bölgesindeki hava olayları ve haberler izlenir. Ajan haberi okur, ilgili tedarikçi ve malzemeyle eşleştirir, neden önemli olduğunu tek cümleyle yazar.
- 04
Senaryo hesabı
“Bu sevkiyat üç hafta gecikirse” sorusuna; duracak iş emirleri, etkilenen müşteri siparişleri, alternatif tedarikçiden alımın ve ek emniyet stoğunun maliyeti yan yana çıkarılarak yanıt verilir.
- 05
Ajan ne yapar, kararı kim verir?
Ajan riski hesaplar, tedarikçiden teslim teyidi ister, alternatif tedarikçilerin son tekliflerini toplar ve senaryo tablosunu hazırlar. Sipariş vermek, tedarikçi değiştirmek ya da stok politikasını değiştirmek yöneticinin kararıdır.
- 06
Risk haritası
Tedarikçiler ve malzemeler ülke, liman ve risk düzeyine göre harita üzerinde görünür. Yönetim toplantısında “en çok nereye bağımlıyız?” sorusu bu görünümle konuşulur.
Nasıl çalışır?
Sistem, kurumunuzdaki kaynaklardan veriyi okur, yapay zekâ katmanında işler ve sonucu ilgili birimin kullandığı ekrana, rapora ya da bildirime dönüştürür.
Veri kaynakları
- ERP satın alma siparişleri ve teslim geçmişi
- Ürün ağaçları ve stok seviyeleri
- Lojistik firması ve gümrük müşaviri bildirimleri
- Navlun, liman, kur ve emtia verileri
- Haber, hava durumu ve bölgesel olay akışları
Yapay zekâ katmanı
- Tedarikçi teslim davranışı modeli
- Malzeme bazında risk ve etki puanı
- Senaryo ve alternatif tedarik hesabı
Çıktılar
- Haftalık risk listesi ve risk haritası
- Kesinti senaryosu ve maliyet tablosu
- Emniyet stoğu ayar önerisi
- Tedarikçiye teyit talepleri
Ekranda ne görürsünüz?
Tedarik risk haritası · 46. hafta
- KritikHM-1142 reçine: tek tedarikçi, gemi aktarma limanında 9 gündür bekliyor, stok 12 gün
- UyarıEUR/TRY iki haftada belirgin yükseldi; 3 ithal kalemde birim maliyet bütçenin üzerinde
- BilgiÇin Yeni Yılı öncesi 2 tedarikçi son sipariş tarihini 20 Aralık olarak bildirdi
Aktarma limanında bekleyen bir reçine sevkiyatı
- Salı 08.00
Lojistik firmasının güncellemesinde HM-1142 reçinesini taşıyan konteynerin aktarma limanında beklediği görülür. Ajan bunu ERP’deki satın alma siparişiyle eşler: malzeme tek tedarikçiden geliyor, eldeki stok 12 gün yetiyor.
- Salı 08.20
Risk puanı yükselir. Ajan bu reçineyi kullanan 14 ürünü ve önümüzdeki üç haftanın siparişlerini listeler; gecikme 10 günü geçerse iki büyük müşteri siparişinin etkileneceğini hesaplar.
- Salı 10.00
Satın alma uzmanının önüne senaryo tablosu gelir: beklemek, yurt içindeki bir distribütörden yüksek fiyatla 8 ton almak ya da üretim sırasını değiştirip reçine kullanmayan ürünleri öne çekmek.
- Salı 14.00
Satın alma müdürü ve planlama birlikte yurt içinden kısmi alım kararı verir. Ajan distribütörden fiyat ve teslim teyidi ister, ek maliyeti finansa bildirir.
- 3 hafta sonra
Konteyner 11 gün gecikmeyle gelir. Kayıtta uyarının tarihi, seçilen seçenek, ek maliyet ve korunan siparişler birlikte durur; malzemenin emniyet stoğu parametresi gözden geçirme listesine alınır.
Tedarikçi puan kartından farkı nedir?
Puan kartı geçmişe bakar ve tedarikçinin genel performansını ölçer; satın alma toplantısında “bu tedarikçiyle devam edelim mi?” sorusunu yanıtlar. Risk tahmini ise önümüzdeki haftalara bakar ve tek bir sevkiyatın, tek bir malzemenin akıbetiyle ilgilenir. Puanı yüksek bir tedarikçi bile limanda bekleyen bir gemi yüzünden kesintiye yol açabilir.
| Tedarikçi puan kartı | Tedarik zinciri risk tahmini | |
|---|---|---|
| Zaman yönü | Son 6-12 ayın performansı | Önümüzdeki 2-12 hafta |
| Birim | Tedarikçi | Malzeme ve sevkiyat |
| Veri | Teslim, kalite, fiyat, yanıt süresi | Teslim geçmişi ile liman, navlun, kur, haber, hava |
| Çıktı | Pay artırma ya da azaltma önerisi | Kesinti senaryosu ve acil aksiyon |
Emniyet stoğunu artırmak her zaman doğru cevap mı?
Değil. Ek stok işletme sermayesini bağlar; kur yükselirken dövizle alınmış malın depoda beklemesi ayrı bir maliyettir. Sistem her kritik malzeme için seçenekleri yan yana hesaplar, hangisinin seçileceğine finans ve satın alma birlikte karar verir:
- Emniyet stoğunu artırmak: bağlanan nakit, depo alanı, raf ömrü riski
- İkinci tedarikçi onaylamak: numune, kalite onay süresi, olası fiyat farkı
- Ürün ağacında muadil malzeme: mühendislik onayı ve müşteri bildirimi gerekip gerekmediği
Hangi verilerle çalışır?
- ERP satın alma siparişleri, mal kabul ve teslim geçmişi
- Ürün ağaçları, stok seviyeleri ve tüketim hızları
- Lojistik firması, nakliyeci ve gümrük müşaviri durum bildirimleri
- Navlun endeksleri ve liman yoğunluk verileri
- Merkez Bankası kurları ve emtia fiyatları
- Tedarikçi bölgelerine ait haber ve hava durumu akışları
- Tedarikçilerin bildirdiği tatil, bakım ve kapasite duyuruları
Güvenlik, KVKK ve insan onayı
- Satın alma siparişi açmak, tedarikçi değiştirmek ve stok parametresini güncellemek yetkili yöneticinin onayıyla yapılır.
- Tedarikçiye giden teyit ve bilgi talepleri onaylı şablonlarla, şirketin satın alma adresinden gider ve kaydedilir.
- Tedarikçi fiyatları ve sözleşme koşulları yalnız satın alma ve finansın erişebildiği alanlarda tutulur.
- Haberden üretilen her uyarı kaynağıyla ve eşleştirme gerekçesiyle gösterilir; doğrulanmamış haber kesin bilgi gibi sunulmaz.
- Kurulum şirket sunucusunda yapılabilir; tedarikçi irtibat kişilerine ait veriler KVKK kapsamında sınırlandırılır.
Nasıl devreye alınır?
Süreler, kurumun veri hazırlığına ve kapsamına göre değişir; aşağıdaki takvim tipik bir başlangıç planıdır ve ön görüşmeden sonra yazılı olarak netleştirilir.
- 012-3 hafta
Kritik kalem listesi
Ürün ağaçlarından tek kaynaklı, tedarik süresi uzun ve ciroya etkisi yüksek malzemeler çıkarılır; liste satın alma ve planlamayla birlikte onaylanır.
- 024-6 hafta
Teslim davranışı modeli
Geçmiş satın alma siparişleriyle her tedarikçinin gerçek teslim süresi ve sapması modellenir; haftalık risk listesi yayına çıkar.
- 036-8 hafta
Dış sinyaller ve senaryo
Navlun, liman, kur ve haber akışları eklenir; senaryo tablosu ve emniyet stoğu önerileri devreye girer.
- 04Aşamalı
Genişleme
Kalem listesi büyütülür, tedarikçilerle teyit yazışması ajana bağlanır, risk haritası yönetim raporuna eklenir.
Başarıyı neyle ölçeriz?
- Kesintiden önce uyarı verilen sevkiyat oranı ve uyarı ön süresi
- Tek kaynaklı kritik kalem sayısının seyri
- Acil alım ve hava kargo harcaması
- Malzeme eksikliği yüzünden duran ya da ertelenen iş emri sayısı
- Uyarı verilip gerçekleşmeyen kesinti sayısı
- Emniyet stoğunda bağlanan tutar
Sık sorulan sorular
Tedarikçilerimiz veri paylaşmazsa risk tahmini işe yarar mı?
Yarar. Modelin ana girdisi zaten sizin kendi kayıtlarınızdır: hangi siparişi ne zaman verdiğiniz ve malın ne zaman geldiği. Bu geçmiş, tedarikçinin gerçek teslim davranışını gösterir. Tedarikçi portalı ya da düzenli teyit yanıtı varsa tahmin daha erken uyarır; yoksa sistem lojistik bildirimleri ve dış sinyallerle çalışır.
Haber sinyalleri çok fazla yanlış alarm üretmez mi?
Ayar yapılmazsa üretir. Bu yüzden haber tek başına uyarı doğurmaz; ancak tedarikçilerinizden birine, onun bulunduğu bölgeye ya da kullandığınız güzergâha eşleştiğinde ve ilgili malzemenin stok durumu da zayıfsa öne çıkar. İlk haftalarda satın alma ekibi her uyarıyı “işe yaradı” ya da “gereksiz” diye işaretler; eşikler bu geri bildirimle ayarlanır.
Kur riskini de hesaba katıyor mu?
Katıyor, ama kur tahmini yapmıyor. Sistem dövizli alımlarda kurun belirli bir aralıkta değişmesinin birim maliyete ve bütçeye etkisini senaryo olarak gösterir; örneğin ödemesi 90 gün sonra yapılacak bir alımda kur yüzde on yükselirse maliyetin ne olacağı görülür. Kur riskinin nasıl yönetileceği finansın kararıdır.
Yalnız ithalat yapan şirketler için mi uygun?
Hayır. Yurt içi tedarikte de risk vardır: tek bir yerel üreticiye bağımlılık, tedarikçinin finansal sıkıntısı, bölgesel enerji kesintisi ya da nakliye kapasitesi. İthal kalemlerde liman ve navlun sinyalleri öne çıkar; yurt içinde ise teslim geçmişi, tedarikçi kapasitesi ve finansal sinyaller daha belirleyicidir.
Satın alma ekibimize ek iş yükü getirir mi?
İlk haftalarda biraz getirir: kritik kalem listesini onaylamak ve uyarıları değerlendirmek gerekir. Sonrasında ekip lojistik tablolarını ve haber taramasını elle yapmayı bırakır, bu işi ajan üstlenir. Eşikler, uyarı sayısı ekibin gerçekten bakabileceği düzeyde kalacak şekilde ayarlanır.
Yayın tarihi: · Hazırlayan: Aura Ajans yazılım ekibi
İlgili çözümler
Tedarik Zinciri Optimizasyonu için teklif isteyin
Formdaki konu bu sayfaya göre seçili gelir; talebiniz bu başlıkla ekibimize e-posta olarak ulaşır. İsterseniz konuyu değiştirebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.