Drone Çekimi İzin ve Kuralları: SHGM SHT-İHA Talimatı Rehberi
SHGM’nin yeni İHA talimatına göre drone çekiminde lisans seviyeleri, kayıt, bölge türleri ve yaptırımlar. Çekim yaptıracaklar için kontrol listesiyle.
Kapak görseli yapay zekâ ile üretilmiştir.
Yeni talimat nedir?
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), insansız hava aracı sistemlerinin kaydını, işletimini, pilot yetkilendirmesini ve emniyet gerekliliklerini yeniden düzenleyen İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı'nı (SHT-İHA) yayımlamıştır; SHGM, talimatın 2026 yılında yürürlüğe girdiğini duyurmuştur. Duyuruya göre düzenleme 90 binden fazla İHA'yı ve 2 milyona yakın pilotu etkilemektedir. Talimat devlet İHA'larını, yalnızca kapalı alanlarda yapılan operasyonları ve yere veya bir platforma bağlı balon benzeri sistemleri kapsamaz.
Bu yazıdaki bilgiler, SHGM'nin yayımladığı duyuruya ve talimat metnine dayanmaktadır. Mevzuat zamanla güncellenebilir; uçuş yapmadan veya çekim yaptırmadan önce güncel metni ve SHGM duyurusunu kontrol edin.
Pilot lisansları: P0, P1 ve P2
Talimatın en önemli değişikliği, uçuş yetkisinin aracın sınıfından veya ağırlığından bağımsız olarak pilotun lisans seviyesine bağlanmasıdır.
| Lisans | Kullanım amacı | Uçuş zarfı (özet) | Asgari yaş |
|---|---|---|---|
| P0 (amatör) | Ticari amaç taşımayan operasyonlar | Görüş hattı içinde (VLOS), gündüz; en fazla 120 m yükseklik ve 3.000 m görüş mesafesi/yatay uzaklık | 10 |
| P1 (ticari) | Ticari operasyon ve uçuşlar | Görüş hattı içinde (VLOS); aynı yükseklik ve mesafe sınırları; uygun donanımla gece operasyonu | 18 |
| P2 | En kapsamlı seviye: P0 ve P1 kapsamındaki işlemler, görüş hattı dışı (BVLOS), otonom, kalabalık üstü uçuş gibi yüksek riskli operasyonlar | Koridor veya tahsisli hacimle tanımlanır; 120 m üstü yalnızca ilgili kurumlarla koordinasyonla | 18 |
Önemli noktalar:
- Lisans eğitimi ve sınavı SHGM'nin yetkilendirdiği kuruluşlarda yapılır. Başarılı adaya önce diploma lisansı düzenlenir; uçuş icrası için ayrıca operasyonel lisans alınması zorunludur. Yalnızca diploma lisansı uçuş yetkisi vermez.
- P0 ve P1 için sağlık raporu istenmez; kişi göreve elverişlilik öz beyanında bulunur. P2 için en az 3. sınıf sağlık sertifikası gerekir.
- P0 ve P1 operasyonlarında bir işletici bünyesinde çalışma şartı aranmaz; kullanıcı ve pilot yükümlülüklerden doğrudan sorumludur. P2 operasyonları ise çok hafif hava aracı işleticisi ya da genel havacılık işleticisi bünyesinde yürütülür.
- P0 ve P1 pilotlarından, uçuş öncesinde İHATTYS'in kamuya açık hava sahası görüntüleyicisinden güncel yeşil, turuncu ve kırmızı bölgeleri kontrol etmesi beklenir.
- Tasarımı gereği yatayda 10 metre yarıçaplı ve dikeyde 20 metre yüksekliğindeki silindiri aşamayan "basit İHA"lar (oyuncak sınıfı) lisans, kayıt ve tescil yükümlülüklerinden muaftır.
- Ticari bir çekim, yani bir müşteri için bedelli drone çekimi, P1 veya P2 lisansı gerektirir; P0 yalnızca ticari olmayan operasyonlar içindir.
Kayıt zorunluluğu
Basit İHA hariç, drone ile operasyon yapan tüm kullanıcıların SHGM kayıt sistemine İHATTYS (İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi) üzerinden doğrudan kaydı zorunludur. Ayrıca 120 metre yüksekliğin ve/veya 3.000 metre yatay uzaklığın ötesinde P2 lisansıyla uçulacak araçlar için tescil gerekir. SHGM duyurusunda İHATTYS'in "en kısa sürede devreye alınacağı" belirtilmiştir. Sistem devreye alınıp duyurulana kadar, talimatta İHATTYS üzerinden yürütülmesi öngörülen işlemler için önceki mevzuatın ilgili hükümleri de uygulanmaya devam eder (Geçici Madde 1); sistemin güncel durumu için SHGM duyurularını izleyin.
Bölgeler: yeşil, kırmızı, turuncu ve diğer sahalar
Türk hava sahası, drone operasyonları bakımından İHATTYS haritasında yayımlanan bölgelerle tanımlanır:
| Bölge | Anlamı | Uçuş rejimi |
|---|---|---|
| Yeşil | Emniyet, güvenlik, mahremiyet ve çevre değerlendirmesi sonucunda belirlenmiş sahalar | Belirlenen irtifa ve şartlar altında operasyonel izne gerek yoktur |
| Kırmızı | İlgili kurumlarca operasyonlara kapatılan sahalar | Uçuş izne tabidir; kapatan kurumun uygunluğu aranır, uygun görülmezse izin verilmez |
| Turuncu | Üçüncü bir kişi lehine uçuş izni veya hava sahası tahsisi olan sahalar | Çoklu uçuşa uygunluk bulunursa, ayrıca izin alınarak uçulabilir |
| Diğer sahalar | Yeşil, kırmızı ve turuncu dışında kalan tüm alanlar | Kısıtlanmış bölge sayılır; uçuş izne tabidir (izin, mülki idare amirinin uygunluğu alınarak SHGM tarafından verilir) |
Özetle, yalnızca yeşil bölgelerde ek izin gerekmeden uçulabilir. Bunun dışındaki alanlarda uçuş için izin başvurusu yapılır. Kullanıcılar, bölge bilgilerini içeren güncel verilerin drone'un coğrafi farkındalık (geofence) fonksiyonuna yüklenmesinden sorumludur.
Çanakkale'de uçuş planlarken
Askerî alanlar, koruma altındaki sahalar, limanlar ve boğaz geçişlerinin çevresi gibi yerler uçuşa kapalı ya da izne tabi olabilir; Çanakkale'de bu tür alanların çokluğu çekim planını etkileyebilir. Belirli bir noktanın bölge durumu İHATTYS haritasında yayımlanır; bu nedenle çekim yapılacak yerin durumu çekimden önce kontrol edilmelidir. Hava durumu da planı etkiler: rüzgâr ve görüş koşulları uçuşu güvensiz kılabilir. Rüzgâr bilgisi için hava durumu sayfamıza bakabilirsiniz.
Drone çekimi yaptıracaksanız: kontrol listesi
- Pilot lisansı: Ticari çekim için P1 veya P2 lisansı ve geçerli operasyonel lisans sorun.
- Kayıt: Operatörün İHATTYS kaydı ve aracın gerekli şartlara uyumu.
- İzin sorumluluğu: Çekim yapılacak sahanın durumu ve gerekli izinlerin kim tarafından, ne zaman alınacağı teklifte yazılı olsun.
- Çekim planı: Lokasyon, saat, irtifa ve çekim türü önceden belirlensin; hava durumu için yedek gün planlansın.
- Mahremiyet ve kişisel veri: Görüntülerde kişilerin ya da özel mülklerin yer alması durumunda izin ve KVKK sorumlulukları netleştirilsin.
- Teslim ve kullanım: Görüntülerin teslim formatları ve kullanım kapsamı yazılı olsun.
Kurallara uymamanın sonuçları
Talimata aykırı hareket edenler hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun ceza hükümleri ile SHGM idari para cezaları yönetmeliği uygulanır. Ayrıca kurallara uymayan, lisans imtiyazlarını uygun kullanmayan veya uçuş disiplinsizliğinde bulunan pilotların lisansları, kusur derecesine göre bir aydan iki yıla kadar askıya alınır. Askının bitiminden sonraki üç yıl içinde benzer ihlal tekrarlanırsa lisans iptal edilir ve iptal tarihinden itibaren beş yıl boyunca aynı kişiye yeniden lisans düzenlenmez. Uçuş emniyetini ağır ihmalle veya kasıtlı olarak ihlal edenlerin lisansları bu sürelere bakılmaksızın doğrudan iptal edilir. Karar alınmadan önce ilgiliye savunma hakkı tanınır.
Geçiş süreci
Talimat öncesinde sertifika veya lisans almış pilotlar için geçiş planı bulunur: İHA0 sertifikası sahipleri P0 intibak eğitimiyle, İHA1 sertifikaları P1 lisansına, İHA2 ve İHA3 lisansları P2 lisansına dönüştürülür. Mevcut lisans sahiplerinin kazanılmış hakları korunur; geçiş planında öngörülen intibak eğitimlerinin 31 Temmuz 2027 tarihine kadar tamamlanması gerekir. Talimat öncesinde edinilmiş araçların uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama ve yazılım sertifikasyonu gibi gerekliliklere uyumu da aynı tarihe kadar tamamlanmalıdır; bu süre sonunda dönüştürülmemiş araçlar, dönüşüm tamamlanıncaya kadar hava sahasında işletilemez. Bu tarihe kadar kaydını yaptırmayanlar ve sonrasında kayıtsız uçuranlar hakkında idari para cezası ve 2920 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Talimat sonrasında edinilen araçlarda kayıt yükümlülüğü, edinme tarihinde başlar.
Bize nasıl ulaşırsınız?
Çekim planlarken lisans, kayıt ve izin gereklilikleri çekim türüne ve lokasyona göre değişir. Havadan görüntü ihtiyacınızı ve lokasyonu konuştuktan sonra kapsamı yazılı olarak netleştiririz. Drone çekimi, tanıtım filmi ve fotoğraf çekimi sayfalarımıza göz atabilir, teklif formunu kullanabilirsiniz. Video planlaması için video pazarlaması rehberimize da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Drone ile ticari çekim yapmak için hangi lisans gerekir?
SHGM SHT-İHA talimatına göre ticari operasyon ve uçuşlar için en az P1 (ticari) lisansı gerekir. P0 yalnızca ticari amaç taşımayan operasyonlar içindir. Uçuş icrası için diploma lisansının yanında operasyonel lisans da zorunludur.
Her uçuş için izin almak gerekir mi?
Yalnızca yeşil bölgelerde, belirlenen irtifa ve şartlar altında operasyonel izin gerekmez. Yeşil bölge dışındaki sahalar kısıtlanmış bölge sayılır ve uçuş izne tabidir. Bölge durumu İHATTYS haritasında yayımlanır.
Dronumu kaydettirmem gerekir mi?
Basit İHA hariç, drone ile operasyon yapan tüm kullanıcıların İHATTYS üzerinden kullanıcı kaydı zorunludur. Belirli uçuş zarfının ötesinde uçan araçlar için ayrıca tescil gerekir. Talimat öncesinde edinilmiş araçlar için uyum süresi 31 Temmuz 2027'ye kadardır.
Eski İHA1, İHA2 sertifikam geçerli mi?
Mevcut sertifika ve lisansların kazanılmış hakları korunur; İHA1 sertifikaları P1 lisansına, İHA2 ve İHA3 lisansları P2 lisansına dönüştürülür. Geçiş planındaki intibak eğitimlerinin 31 Temmuz 2027'ye kadar tamamlanması gerekir. Ayrıntı için SHGM duyurularına bakın.
Çekimde izin almayı kim üstlenir?
Bu, teklifte ve sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Genellikle çekimi yapan operatör, uçuş izinlerinin ve bölge kontrolünün sorumluluğunu üstlenir; ancak mülk sahibi izni veya özel alan erişimi gibi konularda işletmenin de bilgi ve izin sağlaması gerekebilir.
